Executieve functies bij kinderen
Executieve functies bij kinderen
Executieve functies bij kinderen zijn de regelfuncties van het brein. Ze zorgen ervoor dat een kind kan starten, sturen, bijsturen en afronden. Executieve functies bij kinderen spelen een grote rol in gedrag, leren en emotieregulatie. Wanneer deze functies nog in ontwikkeling zijn, kan het dagelijks leven voor een kind (en ouders) behoorlijk uitdagend zijn.
Veel ouders merken het pas als het schuurt: boosheid, chaos, uitstelgedrag of een kind dat snel opgeeft. Belangrijk om te weten: problemen met executieve functies staan los van intelligentie of motivatie. Het brein heeft simpelweg nog ondersteuning nodig.
Wat zijn executieve functies?
Executieve functies zijn een samenhangend geheel van vaardigheden. Ze ontwikkelen zich geleidelijk en niet allemaal in hetzelfde tempo. Hieronder een volledig overzicht:
- Responsinhibitie: impulsen remmen, stoppen, wachten
- Werkgeheugen: informatie onthouden en gebruiken
- Emotieregulatie: gevoelens herkennen en bijsturen
- Volgehouden aandacht: de aandacht bij een taak houden
- Taakinitiatie: zelfstandig beginnen
- Planning en prioritering: stappen vooruitdenken en ordenen
- Organisatie: materialen en informatie ordenen
- Tijdmanagement: inschatten en omgaan met tijd
- Doelgericht doorzettingsvermogen: volhouden bij tegenslag
- Cognitieve flexibiliteit: schakelen bij veranderingen
- Metacognitie: nadenken over het eigen denken en handelen
Wanneer deze functies nog niet voldoende ontwikkeld zijn, zie je bijvoorbeeld:
- snel boos of overprikkeld raken
- moeite met starten of afronden
- chaos in hoofd, tas of kamer
- uitstelgedrag of vermijden
- negatief zelfbeeld (“ik kan dit niet”)
Dit gedrag vraagt niet om harder corrigeren, maar om betere ondersteuning.
Executieve functies stimuleren: wat kun je thuis doen?
Executieve functies bij kinderen ontwikkelen zich niet vanzelf. Ze groeien in interactie met de omgeving. Thuis kun je hierin veel betekenen, mits je gericht en bewust ondersteunt. Het gaat niet om trainen of corrigeren, maar om afstemmen.
Een aantal verdiepende uitgangspunten:
1. Structuur is geen strengheid, maar steun
Kinderen met kwetsbare executieve functies hebben baat bij voorspelbaarheid. Vaste volgordes, herkenbare routines en duidelijke verwachtingen geven rust in het brein. Dat betekent niet alles vastzetten, maar wél zorgen voor een heldere basis waarop een kind kan terugvallen.
2. Maak denken zichtbaar
Executieve functies zijn onzichtbaar. Door hardop te verwoorden wat jij doet (plannen, keuzes maken, pauzeren), help je je kind deze processen te internaliseren. Zo leert een kind niet alleen wat te doen, maar ook hoe je tot een stap komt.
3. Tempo aanpassen = ontwikkeling mogelijk maken
Veel kinderen lopen vast omdat het tempo te hoog ligt. Minder stappen tegelijk, meer verwerkingstijd en ruimte voor herhaling zorgen ervoor dat het brein kan meebewegen. Ontwikkeling vraagt tijd en die tijd is geen achterstand.
4. Samen doen vóór zelfstandig doen
Executieve functies ontwikkelen zich eerst in co-regulatie. Samen opruimen, samen plannen, samen reflecteren. Pas wanneer dit stevig staat, kan zelfstandigheid groeien. Te vroeg loslaten werkt vaak averechts.
5. Emotieregulatie als fundament
Een kind dat overspoeld is door emoties kan geen beroep doen op zijn executieve functies. Eerst veiligheid en verbinding, daarna pas verwachtingen. Dit vraagt van ouders vaak iets anders dan ‘oplossen’: aanwezig zijn is soms genoeg.
6. Verwachtingen afstemmen op het brein, niet op de kalender
Leeftijd zegt weinig over executieve functies. Wat lukt op papier, kan in de praktijk nog lastig zijn. Afstemming voorkomt frustratie en beschermt het zelfvertrouwen van je kind.
Deze ondersteuning lijkt soms klein, maar maakt een groot verschil. Tegelijkertijd is het niet altijd duidelijk welke executieve functies bij een kind extra ondersteuning nodig hebben en waar je precies moet beginnen.
Wanneer is extra ondersteuning helpend?
Als je merkt dat:
- problemen met executieve functies bij je kind blijven terugkomen
- je blijft zoeken naar wat helpt
- school en thuis andere signalen geven
Dan kan het helpend zijn om de executieve functies van je kind gericht en professioneel in kaart te brengen. Dat geeft inzicht, focus en richting, zonder te verzanden in algemene adviezen.
Wil je weten waarom jouw kind vastloopt en welke ondersteuning passend is? Op zoek naar handelingsadviezen die écht aansluiten bij jouw kind?
Ik breng de executieve functies van kinderen professioneel en zorgvuldig in kaart en vertaal dit naar concrete handelingsadviezen voor thuis en school. Praktisch, afgestemd en direct toepasbaar.
